Qısa cavab
Mənşə sertifikatı malın harada istehsal edildiyini təsdiq edən rəsmi sənəddir və beynəlxalq ticarətdə gömrük rüsumlarının azaldılması və ya ləğvi üçün əsas verir. Bu sənəd adətən idxal edən ölkənin gömrük orqanı tərəfindən tələb olunur və malların gömrükdən keçirilməsi zamanı lazım olur. Azərbaycanda mənşə sertifikatının verilməsi ilə bağlı rəsmi prosedur dövlət orqanları tərəfindən həyata keçirilir, lakin dəqiq qurum və sənəd siyahısı zamanla dəyişə bilər.
Mənşə sertifikatı nədir və hansı hallarda tələb olunur?
Mənşə sertifikatı (Certificate of Origin) malın tam istehsal edildiyi və ya əhəmiyyətli emal edildiyi ölkəni təsdiq edən sənəddir. O, beynəlxalq ticarətdə vacibdir, çünki idxalçı ölkə tarifləri və gömrük prosedurlarını bu sənədə əsasən tətbiq edir. Məsələn, güzəştli ticarət sazişləri çərçivəsində rüsumların azaldılması üçün preferensial mənşə sertifikatı tələb olunur.
Bu sənəd adətən aşağıdakı hallarda tələb olunur: mal ixrac edilərkən idxalçı ölkənin gömrük orqanları tərəfindən; gömrük rüsumlarından azad olmaq üçün; dövlət satınalmalarında iştirak edən şirkətlərin tender tələbləri üçün; və bəzi idxalçıların müqavilə şərtlərinə görə. Azərbaycandan MDB ölkələrinə ixrac zamanı tez-tez ST-1 kimi xüsusi formalar istifadə olunur.
Sertifikatın iki əsas növü var: qeyri-preferensial (mənşə ölkəsini təsdiq edir, lakin güzəşt vermir) və preferensial (güzəştli tariflər üçün). Hansı növün lazım olduğunu idxalçı ölkənin tələbləri müəyyən edir.
- Malın istehsal ölkəsini təsdiq edir.
- Gömrük rüsumlarından azad olmaq üçün əsas verir.
- İdxalçı ölkənin qaydalarından asılı olaraq müxtəlif formalar var.
- Bəzi müqavilələrdə məcburi tələb ola bilər.
Hansı orqan mənşə sertifikatı verir?
Azərbaycanda mənşə sertifikatının verilməsi dövlət orqanlarının səlahiyyətindədir. Rəsmi olaraq bu, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Gömrük Komitəsi və ya Digər səlahiyyətli qurumlar tərəfindən həyata keçirilir. Lakin hökumət strukturlarında dəyişikliklər baş verdiyindən, səlahiyyətli qurumun adı və prosedurlar dəyişə bilər.
AZPROMO (Azərbaycan İxrac və İnvestisiya Təşviq Agentliyi) beynəlxalq sərgilərdə iştirak üçün dəstək proqramları həyata keçirir. Bu proqram çərçivəsində iştirak üçün müraciət edən ixracatçılardan məhsulun mənşəyini təsdiq edən sənədlər tələb oluna bilər. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, bu, mənşə sertifikatının özü deyil, istehsalçı statusunu təsdiq edən digər sənədlər ola bilər.
Mənşə sertifikatı almaq üçün ən doğru addım rəsmi dövlət saytlarından və ya "ASAN xidmət" mərkəzlərindən aktual proseduru öyrənməkdir. Sənədin verilməsi qaydaları və tələb olunan sənədlər barədə dəqiq məlumatı məhz oradan almaq lazımdır.
- Səlahiyyətli orqan dəyişə bilər - yoxlayın.
- AZPROMO sərgi iştirakı üçün sənəd tələb edə bilər.
- Rəsmi prosedur üçün dövlət saytlarına müraciət edin.
- Qurum adlarını təsdiqləmədən istifadə etməyin.
Sertifikat almaq üçün lazım olan sənədlər və tələblər
Mənşə sertifikatı almaq üçün adətən ərizə forması, malın hesab-fakturası və istehsalçı statusunu təsdiq edən sənədlər tələb olunur. Məhsulun kodu (TN VED) də dəqiq göstərilməlidir. Bəzi hallarda malın faktiki istehsalını yoxlamaq üçün yerində yoxlama keçirilə bilər.
Müraciətçi fiziki və ya hüquqi şəxs ola bilər, lakin tələb olunan sənədlər dövlət orqanından və məhsul növündən asılı olaraq dəyişir. Sənəd siyahısı zamanla yenilənə bilər, ona görə də rəsmi mənbədən ən son tələbləri öyrənmək vacibdir.
Sertifikatın verilmə müddəti adətən bir neçə iş günü çəkir, lakin yoxlama tələb olunarsa, bu müddət uzana bilər. Düzgün doldurulmuş ərizə və tam sənədlər prosesi sürətləndirir.
- Ərizə forması və hesab-faktura əsas sənədlərdir.
- İstehsalçı statusunu sübut edən sənədlər lazım ola bilər.
- TN VED kodu dəqiq göstərilməlidir.
- Müddət bir neçə iş günü ola bilər.
Addım-addım: sertifikatı necə əldə etmək olar?
Əvvəlcə ixrac etdiyiniz ölkənin hansı sertifikat növünü tələb etdiyini öyrənin. Bunu idxalçı ilə və ya idxalçı ölkənin gömrük orqanının saytından dəqiqləşdirə bilərsiniz. Güzəştli rejim tətbiq olunursa, xüsusi forma (məsələn, ST-1) tələb oluna bilər.
Sonra müvafiq səlahiyyətli orqana müraciət edin. Azərbaycanda bu, ya Dövlət Gömrük Komitəsi, ya da müəyyən edilmiş digər qurumdur. Müraciəti elektron formada və ya ofis vasitəsilə təqdim edə bilərsiniz. Ərizə formasını düzgün doldurub bütün lazımi sənədləri əlavə edin.
Son olaraq, sənədlərin yoxlanılmasını gözləyin. Orqan sənədləri yoxlayır, zərurət olduqda əlavə məlumat istəyir və qərar qəbul edir. Sertifikat verildikdən sonra onu qoruyun və göndərişdən əvvəl bütün məlumatların doğru olduğundan əmin olun.
- İdxal ölkəsinin tələblərini araşdırın.
- Səlahiyyətli orqana müraciət edin.
- Sənədləri təqdim edin və qərarı gözləyin.
- Sertifikatı etibarlı şəkildə saxlayın.
Nələrə diqqət etməli?
Mənşə sertifikatı ilə uyğunluq sertifikatını qarışdırmayın. Uyğunluq sertifikatı məhsulun standartlara uyğunluğunu təsdiq edir, mənşə sertifikatı isə yalnız istehsal ölkəsini göstərir. Hər ikisi fərqli məqsədlər üçün tələb oluna bilər.
Eyni zamanda, mənşə sertifikatının etibarlılıq müddəti idxalçı ölkədən asılı olaraq dəyişə bilər. Bəzi ölkələr 12 ay müddət tanıyır, digərləri isə daha qısa müddət tələb edə bilər. Bu səbəbdən idxalçı ilə mütləq dəqiqləşdirin.
Unutmayın ki, mənşə sertifikatı ilə bağlı qaydalar beynəlxalq sazişlərə və ölkə qanunvericiliyinə görə dəyişə bilər. Həmişə ən aktual məlumatı rəsmi mənbədən və ya peşəkar məsləhətçidən alın.
- Mənşə sertifikatı uyğunluq sertifikatı deyil.
- Etibarlılıq müddəti idxalçı ölkədən asılıdır.
- Qaydalar dəyişə bilər, yenilikləri izləyin.
- Mübahisəli hallarda mütəxəssisə müraciət edin.
Nəyi əlavə yoxlamaq lazımdır
- Mənşə sertifikatının verilməsi qaydaları və səlahiyyətli orqanlar zamanla dəyişə bilər, müraciətdən əvvəl rəsmi mənbələri yoxlayın.
- Tələb olunan sənədlər siyahısı məhsul növündən və idxalçı ölkədən asılı olaraq fərqlənə bilər.
- Bu məqalə hüquqi məsləhət deyil; konkret hal üçün mütəxəssisə müraciət edin.
Suallar və cavablar
Mənşə sertifikatı olmadan ixrac etmək mümkündürmü?
Bəzi hallarda bəli, lakin risklidir. Sertifikatsız idxalçı ölkə yüksək rüsum tətbiq edə, ya da malı gömrükdə saxlaya bilər. Güzəştli tariflərdən istifadə üçün isə sertifikat mütləq tələb olunur. [2]
Elektron mənşə sertifikatı almaq mümkündürmü?
Bir çox ölkə elektron sertifikatlaşdırmaya keçir, lakin Azərbaycanda bu xidmətin onlayn mövcudluğu dəyişə bilər. Dəqiq məlumat üçün Dövlət Gömrük Komitəsinin rəsmi saytına baxın və ya birbaşa əlaqə saxlayın. [1]
Mənşə sertifikatının müddəti nə qədərdir?
Ümumiyyətlə, 12 ay qüvvədə olur, lakin bəzi idxalçı ölkələr daha qısa müddət tələb edə bilər. İdxalçı ilə dəqiqləşdirmək ən etibarlı yoldur.
Mənbələr və yoxlama tarixi
- Rəsmi mənbə: azpromo.azazpromo.az · Yoxlanılıb
- Rəsmi mənbə: frameworks.e-qanun.azframeworks.e-qanun.az · Yoxlanılıb
- Rəsmi mənbə: frameworks.e-qanun.azframeworks.e-qanun.az · Yoxlanılıb