Qısa cavab
Fiziki şəxs kimi VÖEN (Vergi Uçot Nömrəsi) almaq üçün ilk növbədə fərdi sahibkar kimi vergi orqanında qeydiyyatdan keçməlisiniz. Bu proses əsasən elektron qaydada həyata keçirilir: Dövlət Vergi Xidmətinin İnternet Vergi İdarəsi vasitəsilə və ya ASAN xidmət mərkəzləri və KOB evlərində müraciət etməklə. Qeydiyyat üçün şəxsiyyət vəsiqəsi və elektron imza (ASAN İmza) tələb olunur. Elektron müraciət adətən bir neçə dəqiqə ərzində tamamlanır və sistem sizə dərhal VÖEN nömrənizi təqdim edir. Qeydiyyat şəhadətnaməsi elektron formada verilir və çap edilə bilər.
Qeyd etmək lazımdır ki, "VÖEN fiziki şəxsə necə verilir" sualı iki məna daşıya bilər: işləyən vətəndaş kimi VÖEN (işəgötürən açır) və ya öz biznesinizi qurarkən fərdi sahibkar VÖEN-i. Bu məqalə biznes qurmaq istəyənlər üçün vacib olan fərdi sahibkar qeydiyyatına diqqət yetirir. Qeydiyyatdan əvvəl seçdiyiniz fəaliyyət növünün xüsusi tələblərini (lisenziya, qida obyekti qeydiyyatı və s.) yoxlamaq vacibdir, çünki bəzi sahələr əlavə icazələr tələb edir.
Kimlər fərdi sahibkar kimi qeydiyyatdan keçməlidir?
Azərbaycanda sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən fiziki şəxslər vergi orqanında qeydiyyatdan keçməlidirlər. Bu, hüquqi şəxs yaratmadan fəaliyyət göstərmək istəyənlərə aiddir. Məsələn, onlayn mağaza açmaq, təmir xidməti göstərmək və ya əl işləri satmaq kimi fəaliyyətlər fərdi sahibkar qeydiyyatı tələb edir. Hüquqi şəxs yaratmaq istəmirsinizsə, fərdi sahibkar ən sadə yoldur.
Qeydiyyat olmadan fəaliyyət göstərmək vergi orqanları tərəfindən aşkar edilərsə, maliyyə sanksiyaları və inzibati cərimələr tətbiq oluna bilər. Buna görə də, biznesə başlamazdan əvvəl vergi qeydiyyatından keçmək vacibdir. Fərdi sahibkar sadələşdirilmiş vergi rejimi və ya ümumi vergi rejimi seçə bilər; hansının sizin üçün uyğun olduğunu vergi məsləhətçisi ilə dəqiqləşdirin. Bəzi fəaliyyət növləri (məsələn, qida satışı) üçün əlavə lisenziya və ya qeydiyyat tələb oluna bilər, bu da aşağıda ətraflı izah edilir.
- Fərdi sahibkar: hüquqi şəxs yaratmadan fəaliyyət üçün ən sadə yol.
- Sadələşdirilmiş vergi rejimi və ümumi vergi rejimi mövcuddur; seçim fəaliyyətdən asılıdır.
- Qeydiyyatsız fəaliyyət cərimə riski yaradır.
Qeydiyyat üçün tələb olunan sənədlər və elektron imza
Fərdi sahibkar kimi qeydiyyatdan keçmək üçün əsasən şəxsiyyət vəsiqəsi və elektron imza (ASAN İmza) tələb olunur. Elektron imza onlayn müraciət üçün vacibdir; əgər elektron imzanız yoxdursa, ASAN xidmət mərkəzlərində və ya digər akkreditə olunmuş qurumlarda əldə edə bilərsiniz. Müraciət forması elektron sistemdə avtomatik doldurulur, əlavə sənəd tələb olunmur.
Bəzi fəaliyyət növləri üçün əlavə sənədlər və icazələr tələb oluna bilər. Məsələn, qida sahəsində fəaliyyət göstərəcəksinizsə, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin (AQTA) qeydiyyatından keçməlisiniz. Bu proses tam elektronlaşdırılıb və AQTİS sistemi üzərindən həyata keçirilir. Hansı fəaliyyətin lisenziya tələb etdiyini İqtisadiyyat Nazirliyinin Lisenziya və İcazələr Portalından və ya 195-1 Çağrı Mərkəzindən öyrənə bilərsiniz.
- Şəxsiyyət vəsiqəsi və elektron imza (ASAN İmza) əsas tələbdir.
- Qida sahəsi üçün AQTA-nın AQTİS-də qeydiyyatı məcburidir.
- Lisenziyalı fəaliyyətlər üçün əlavə icazə tələb olunur.
Addım-addım onlayn qeydiyyat prosesi
İlk addım: Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi saytında İnternet Vergi İdarəsinə daxil olun və elektron imza ilə sistemə giriş edin. İkinci addım: 'Fərdi sahibkar kimi qeydiyyat' xidmətini seçin. Sistem sizdən fəaliyyət növünü, ünvanı və vergi rejimini (məsələn, sadələşdirilmiş vergi) seçməyi tələb edəcək.
Üçüncü addım: Müraciəti təsdiqlədikdən sonra sistem VÖEN nömrənizi avtomatik təqdim edəcək. Qeydiyyat şəhadətnaməsi elektron formada verilir və çap etmək mümkündür. Müraciətdən sonra qeydiyyat adətən bir neçə dəqiqə ərzində tamamlanır. VÖEN-inizin doğruluğunu Dövlət Vergi Xidmətinin saytında 'Vergi ödəyiciləri üzrə axtarış' bölməsindən yoxlaya bilərsiniz.
- İnternet Vergi İdarəsinə elektron imza ilə daxil olun.
- Fəaliyyət növünü və vergi rejimini seçin.
- Müraciət təsdiqləndikdən sonra VÖEN dərhal verilir.
Xüsusi fəaliyyət növləri: lisenziya və qida obyekti qeydiyyatı
Bütün fəaliyyət növləri sadəcə vergi qeydiyyatı ilə məhdudlaşmır. Məsələn, tikinti, təhsil və ya maliyyə sahələrində lisenziya tələb oluna bilər. İqtisadiyyat Nazirliyi Lisenziya və İcazələr Portalı vasitəsilə 23 lisenziyalı fəaliyyət növü üzrə elektron lisenziya verir. Bu prosesə dair ətraflı məlumatı nazirliyin rəsmi saytından və ya 195-1 Çağrı Mərkəzindən əldə edə bilərsiniz.
Qida sahəsində fəaliyyət göstərəcəksinizsə, AQTA-nın qeydiyyatı məcburidir. Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi qida obyektlərinin və subyektlərinin qeydiyyatını AQTİS sistemi üzərindən tam elektron qaydada həyata keçirir. Bu proses Dövlət Vergi Xidməti ilə inteqrasiya olunub, yəni vergi qeydiyyatı məlumatları avtomatik yoxlanılır. Hansı fəaliyyət növünün lisenziya və ya xüsusi qeydiyyat tələb etdiyini başlamazdan əvvəl mütləq yoxlayın.
- Lisenziyalı fəaliyyətlər üçün İqtisadiyyat Nazirliyinin portalına müraciət edin.
- Qida obyektləri üçün AQTA-nın AQTİS modulundan istifadə edin.
- Fəaliyyətə başlamazdan əvvəl tələbləri yoxlayın.
Ümumi tövsiyələr və risklər
Qeydiyyat prosesi rəqəmsallaşdığı üçün əksər hallarda sadədir, lakin hər bir fəaliyyət növünün özünəməxsus tələbləri ola bilər. Rəsmi mənbələrdəki məlumatların yenilənib-yenilmədiyini yoxlayın. Dövlət Vergi Xidmətinin saytında vergi təqvimi, bəyannamə formaları və qanunvericilik aktları mövcuddur.
Vergi və hüquq məsələlərində mütəxəssis məsləhəti almaq faydalı ola bilər. Bu məqalə ümumi məlumat verir və konkret vəziyyətiniz üçün rəsmi mənbələrə müraciət etməyi tövsiyə edirik. Qeydiyyatdan sonra vergi öhdəlikləriniz (bəyannamə, ödənişlər) barədə məlumatlı olun.
- Rəsmi saytlardakı məlumatları vaxtaşırı yoxlayın.
- Vergi öhdəliklərinizi öyrənin və vaxtında yerinə yetirin.
- Mürəkkəb hallarda vergi məsləhətçisinə müraciət edin.
Nəyi əlavə yoxlamaq lazımdır
- Bu məqalə yalnız ümumi məlumat verir və qanuni və ya vergi məsləhəti deyil.
- Qeydiyyat və lisenziya qaydaları dəyişə bilər; rəsmi saytlardan son məlumatı yoxlayın.
- Konkret fəaliyyət növünüzə görə əlavə tələblər ola bilər; mütəxəssislə məsləhətləşin.
Suallar və cavablar
Fərdi sahibkar kimi qeydiyyatdan keçmək üçün nə qədər vaxt lazımdır?
Onlayn müraciət etdikdə qeydiyyat adətən bir neçə dəqiqə ərzində tamamlanır və VÖEN dərhal təqdim olunur. Lakin bəzi hallarda, məsələn, fəaliyyət növü əlavə yoxlama tələb edərsə, proses bir neçə iş günü çəkə bilər. Dəqiq müddət üçün Dövlət Vergi Xidmətinə müraciət edin. [1]
Fərdi sahibkar qeydiyyatı ilə qida obyekti qeydiyyatı eyni şeydirmi?
Xeyr. Fərdi sahibkar qeydiyyatı vergi orqanında, qida obyekti qeydiyyatı isə AQTA tərəfindən aparılır. Qida sahəsində fəaliyyət göstərəcəksinizsə, hər iki qeydiyyatdan keçməlisiniz. AQTA qeydiyyatı tam elektronlaşdırılıb və vergi sistemi ilə inteqrasiya olunub. [3]
VÖEN olmadan fərdi sahibkar kimi işləyə bilərəmmi?
Xeyr, VÖEN olmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qanunsuzdur və cərimələrə səbəb ola bilər. Qeydiyyatdan keçmək üçün yuxarıda göstərilən addımları izləyin və ya vergi orqanlarına müraciət edin. [1]
Mənbələr və yoxlama tarixi
- Rəsmi mənbə: taxes.gov.aztaxes.gov.az · Yoxlanılıb
- Rəsmi mənbə: economy.gov.azeconomy.gov.az · Yoxlanılıb
- Rəsmi mənbə: afsa.gov.azafsa.gov.az · Yoxlanılıb