HS kodu: məhsulunuzu düzgün təsnifləşdirin, gömrükdə artıq ödəməyin

HS kodu nədir və niyə vacibdir?

HS kod, beynəlxalq ticarətdə məhsulları təsnif etmək üçün istifadə olunan altı rəqəmli standart kod sistemidir. Bütün ölkələr bu sistemi qəbul edib, lakin hər ölkə əlavə rəqəmlər əlavə edə bilər. Azərbaycanda tam kod 10 rəqəmlidir və gömrük rüsumu, ƏDV dərəcəsi, aksiz və embarqo kimi məhdudiyyətləri müəyyən edir. Məsələn, eyni məhsulun fərqli materialdan hazırlanması fərqli kodlara və müvafiq olaraq fərqli gömrük rüsumuna səbəb olur. Bu səbəbdən yanlış kod seçimi ya artıq ödənişə, ya da qanunsuz idxal ittihamına gətirib çıxara bilər.

HS kodun düzgün müəyyən edilməsi həmçinin məhsulun sertifikatlaşdırılması tələblərini də müəyyənləşdirir. Azərbaycanda məcburi sertifikatlaşdırma tələb olunan mallar siyahısı mövcuddur və bu siyahı HS koduna əsaslanır. Kod səhv olarsa, sertifikatın olmaması səbəbindən malın gömrükdən buraxılması dayandırıla bilər. Beləliklə, HS kodunu düzgün tapmaq təkcə maliyyə baxımından deyil, zaman itkisinin qarşısını almaq üçün də kritikdir.

HS kodunu təyin etməyin addım-addım prosesi

İlk addım məhsulun tam texniki xüsusiyyətlərini öyrənməkdir: nədən hazırlanıb, nə üçün istifadə olunur, necə istehsal olunub. Məsələn, plastik stəkan və kağız stəkan fərli kodlara sahibdir. İkinci addım, 6 rəqəmli beynəlxalq HS kodunu tapmaq üçün Ümumdünya Gömrük Təşkilatının (WCO) məlumat bazasından və ya Azərbaycan gömrük orqanının saytındakı elektron TM TN VED axtarışından istifadə etməkdir. Açar sözləri məhsulun adı ilə daxil edin, məsələn, 'pambıq köynək'.

Üçüncü addım lokal əlavə rəqəmləri tapmaqdır: Azərbaycanda idxal rüsumu dərəcəsi 4-cü və 10-cu rəqəmlərdən asılıdır. Bu məlumatı Dövlət Gömrük Komitəsinin vahid tarif tənzimləmə sənədində (YTD) tapmaq mümkündür. Dördüncü addım məhsulun qablaşdırmasında və ya malın üzərindəki etiketdə kodu yoxlamaqdır. Əgər məhsul idxal olunursa, faktura və ya göndəriş sənədlərində qeyd oluna bilər, lakin bu kodu kor-koranə qəbul etməyin: hər ölkə öz milli təsnifatına görə əlavə rəqəmlər fərqli ola bilər. Son olaraq, mürəkkəb məhsullar üçün, birdən çox komponentdən ibarət olduqda, əsas funksiyasını müəyyən etmək üçün GATT-ın 5 nömrəli qaydasına müraciət edin.

Praktiki nümunə: az qida məhsulu idxal edirsinizsə, məsələn, qoz-fındıq. Əsas HS kodu 0802, Azərbaycanda tam kodu [PHONE_REDACTED] kimi ola bilər. Bu kodu düzgün tapsanız, rüsum dərəcəsini dəqiq hesablaya bilərsiniz.

Yanlış HS kodunun nəticələri

Yanlış HS kodu seçdikdə bir neçə problem yarana bilər. Birincisi, rüsum dərəcəsi aşağı olan bir kodu seçib, daha yüksək rüsumlu məhsul gətirdikdə gömrük orqanı səhv aşkarlayaraq müvafiq rüsum, vergi və cərimə tətbiq edə bilər. Bu, əlavə maliyyə itkisidir. İkincisi, malın buraxılışı gecikir. Gömrük yoxlaması üçün mal anbarda saxlanıla bilər, bu da əlavə saxlanma xərcləri və çatdırılmanın gecikməsinə səbəb olur. Üçüncüsü, idxal və ya ixrac üçün tələb olunan lisenziya və ya sertifikat olmadığı üçün malın gömrükdən keçməsi tamamilə dayandırıla bilər. Məsələn, tibb avadanlığı kimi xüsusi nəzarət tələb edən mallar üçün kod səhv olarsa, Dövlət Gömrük Komitəsi əlavə sənədlər tələb edə bilər.

Bundan əlavə, yanlış kod qanuni risk yaradır: bilərəkdən yanlış kod bəyan etmək saxtakarlıq hesab oluna bilər və cinayət məsuliyyətinə səbəb ola bilər. Düzgün olmayan kodun aşkarlanması halında isə cərimə və yenidən bəyan etmə tələb oluna bilər. Bu səbəbdən kodun doğruluğuna əmin olmaq, maliyyə və hüquqi riskləri minimuma endirir.

HS kodunu tapmaq üçün praktiki məsləhətlər

Məhsulun təsvirində olan bütün spesifikasiyaları dəqiqliklə qeyd edin: material, tərkib, funksiya, tətbiq sahəsi. Məsələn, 'taxta mebel' deyil, 'palıd ağacından hazırlanmış, ofis üçün stol' yazın. Bu, gömrük orqanı ilə müzakirələrdə sizə kömək edəcək. Müxtəlif ölkələrin gömrük saytlarında məhsul təsvirində axtarış edə bilərsiniz, lakin həmişə Azərbaycanın rəsmi tarif bazasından istifadə edin.

Gömrük brokeri və ya ekspeditorla işləmək faydalı ola bilər. Onlar gündəlik praktikada bu məsələlərlə məşğul olduqları üçün müəyyən məhsul kateqoriyaları üçün tipik kodları bilirlər. Brokerə məhsulun spesifikasiyasını, şəkillərini və ya nümunəsini təqdim edin ki, dəqiq tövsiyə verə bilsin. Həmçinin, gömrük orqanına rəsmi sorğu göndərib, qabaqcadan (pre-verdict) məlumat əldə edə bilərsiniz, bu da sonradan yarana biləcək mübahisələrin qarşısını alır.

Bir qayda olaraq, HS kodunun ilk 6 rəqəmi universal olsa da, sonrakı rəqəmlər milli səviyyədə dəyişir. Bu səbəbdən beynəlxalq bazardan tapılan kodun Azərbaycanda qüvvədə olan tam kodla uyğunluğunu mütləq yoxlayın.

HS kodunun sertifikatlaşdırma ilə əlaqəsi

Azərbaycanda məcburi sertifikatlaşdırma tələb olunan malların siyahısı HS koduna əsasən müəyyən edilir. Bu siyahıya bir çox ərzaq məhsulları, uşaq oyuncaqları, elektrik avadanlıqları, kosmetika və tibbi ləvazimatlar daxildir. Kod səhv seçilərsə, məhsul sertifikatlaşdırmaya məruz qalan mallar kateqoriyasına düşə bilər və ya buraxıla da bilər. Ancaq sertifikat olmadan malın gömrükdən keçirilməsi mümkün deyil.

İstifadəçi hüquqları baxımından, sertifikatlaşdırma məhsulun təhlükəsizliyini təmin edir. Azərbaycanın 'İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında' Qanunu, istehlakçıların təhlükəsiz məhsul almaq hüququnu təsbit edir. Gömrükdən keçən bütün mallar bu tələblərə cavab verməlidir. Yanlış HS kodu, sertifikatlaşdırma tələbini atlamağa cəhd kimi qiymətləndirilə bilər və bu, ciddi hüquqi nəticələrə səbəb ola bilər.

Buna görə idxal planlaması edərkən, məhsulun buraxılışı üçün tələb olunan sənədləri əvvəlcədən araşdırın. HS kodunu müəyyən etdikdən sonra Azərbaycanın Texniki Tənzimləmə və Standartlaşdırma üzrə Dövlət Xidmətindən məlumat ala bilərsiniz. Bu, mümkün gecikmələrin qarşısını alır və prosesi şəffaf edir.