Qısa cavab
Aqroixrac üçün sertifikat seçimi ilk növbədə məhsul növündən və hədəf bazardan asılıdır. Təzə meyvə-tərəvəz, məsələn, xiyar və pomidor ixrac edirsinizsə, Avropa bazarı üçün GlobalG.A.P. əsas tələbdir. Emal edilmiş məhsullar (konserv, şirə, dondurulmuş məhsullar) üçün HACCP prinsipləri və ya BRCGS kimi qida təhlükəsizliyi standartı tələb oluna bilər. Üzvi sertifikat isə yalnız məhsulunuzu üzvi olaraq satmaq istədikdə məcburidir və əlavə bazar üstünlüyü verir. Azərbaycanda isə qida sahəsində fəaliyyət göstərən subyekt və obyektlərin qeydiyyatı AQTA-nın AQTİS sistemi üzərindən tam elektronlaşdırılıb və bu, ixrac hazırlığının əsasını təşkil edir.
Seçim edərkən əvvəlcə hədəf bazarın idxal tələblərini öyrənin. Məsələn, Avropa İttifaqı ölkələrinə təzə məhsul ixracında GlobalG.A.P. çox vaxt alıcılar üçün ilkin şərtdir, BRCGS isə böyük pərakəndə şəbəkələr tərəfindən daha çox tanınır. HACCP isə həm daxili bazar, həm də beynəlxalq alıcılar üçün qida təhlükəsizliyinin əsası sayılır. Üzvi sertifikat isə ayrıca bir prosesdir və ən azı keçid dövrü tələb edir.
Qeyd edək ki, bu standartlarla yanaşı, bəzi bazarlar əlavə fitosanitar sertifikatlar və ya ölkəyə xas tələblər də irəli sürə bilər. Buna görə də hədəf bazarın rəsmi qaydalarını AQTA və ya müvafiq səfirliklərdən dəqiqləşdirmək vacibdir. Beynəlxalq sertifikatlar üçün isə akkreditə olunmuş sertifikasiya orqanlarına müraciət etməli və onların tələblərini rəhbər tutmalısınız.
GlobalG.A.P.: təzə məhsullar üçün bazar girişi
GlobalG.A.P. beynəlxalq səviyyədə tanınan, kənd təsərrüfatı məhsullarının (meyvə-tərəvəz, çiçək və s.) yaxşı kənd təsərrüfatı təcrübələri əsasında sertifikasiyasını təmin edən standartdır. O, əkin sahələrindən yığıma qədər izlənilə bilənliyi, bitki sağlamlığını, işçi sağlamlığını və ətraf mühitə təsiri əhatə edir. Avropanın iri supermarketləri təzə meyvə-tərəvəz tədarükündə adətən bu sertifikatı tələb edir, ona görə də Aİ bazarına çıxmaq istəyən fermerlər üçün vacibdir.
Sertifikat almaq üçün akkreditə olunmuş orqana müraciət edilir, ilkin yoxlama və audit keçirilir. Proses bir neçə ay çəkə bilər və fermerlərin suvarma, məhsul mühafizəsi və izlənilə bilənlik tələblərinə əməl etməsi zəruridir. Pestisid qalıqları ciddi yoxlanılır, buna görə də məhsul qeydlərinin dəqiq aparılması vacibdir.
- Hədəf bazar Avropa İttifaqıdırsa, GlobalG.A.P. ilkin şərt ola bilər.
- Sertifikat fermada izlənilə bilənlik, bitki sağlamlığı və işçi təhlükəsizliyini əhatə edir.
- Akkreditə olunmuş orqanı seçmək üçün GlobalG.A.P.-in rəsmi saytındakı siyahıya baxmaq lazımdır.
- Auditə hazırlıq üçün daxili yoxlamalar və qeydiyyat sistemi qurun.
HACCP: qida təhlükəsizliyinin əsası
HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) qida istehsalı, emalı və paylanması zamanı bioloji, kimyəvi və fiziki risklərin qarşısının alınması üçün sistematik yanaşmadır. O, istehsal prosesində kritik nəzarət nöqtələrini müəyyənləşdirir və həmin nöqtələrdə monitorinq və düzəliş prosedurlarını tələb edir. HACCP prinsipləri Azərbaycanın qida təhlükəsizliyi qanunvericiliyinə də daxildir və bir çox emal müəssisəsi üçün məcburidir.
Azərbaycanda ilk addım qida subyekti kimi AQTA-da qeydiyyatdan keçməkdir. 2026-cı ildən bu proses tam elektronlaşıb: AQTİS sistemi üzərindən müraciət, sənəd təqdimatı və ödəniş onlayn aparılır. HACCP planı hazırlamaq üçün xüsusi təlim keçmək və ya bu sahədə təcrübəli məsləhətçidən istifadə etmək tövsiyə olunur.
- HACCP beynəlxalq səviyyədə tanınır və qida təhlükəsizliyinin təməlidir.
- AQTA-da qeydiyyat elektron qaydada AQTİS vasitəsilə aparılır.
- HACCP tətbiqi üçün təlim və ya məsləhətçi dəstəyi lazım ola bilər.
- Emal məhsullarının ixracı üçün HACCP çox vaxt tələb olunur.
BRCGS: pərakəndə satış üçün qlobal standart
BRCGS (Brand Reputation Compliance Global Standards) qida emalı müəssisələri üçün ən tanınmış qlobal standartlardan biridir. O, qida təhlükəsizliyi, keyfiyyət və istehsal proseslərinin idarə edilməsi tələblərini əhatə edir və bir çox beynəlxalq pərakəndə satış şəbəkəsi təchizatçılardan BRCGS sertifikatı tələb edir. Xüsusilə konserv, şirə, dondurulmuş məhsullar, souslar kimi emal olunmuş məhsullar üçün bu standart vacibdir.
Sertifikat almaq üçün müəssisənin qida təhlükəsizliyi planı, izlənilə bilənlik sistemi, təchizatçı nəzarəti və təcili vəziyyət planları olmalıdır. Audit akkreditə olunmuş orqan tərəfindən aparılır və sertifikatın etibarlılığı illik yoxlamalarla təsdiqlənir. Hazırlıq üçün daxili audit keçirmək və çatışmazlıqları aradan qaldırmaq məqsədəuyğundur.
- BRCGS qida emalı zavodları üçün nəzərdə tutulub.
- Avropa, Böyük Britaniya və ABŞ-da pərakəndə satıcılar tərəfindən geniş tanınır.
- Sertifikat illik auditlərlə yenilənir.
- Müəssisədə qida təhlükəsizliyi mədəniyyəti və sənədləşmə tələb olunur.
Üzvi sertifikat: niş bazar üçün əlavə dəyər
Üzvi (organic) sertifikatı məhsulun sintetik pestisidlər və kimyəvi gübrələr olmadan istehsal edildiyini təsdiq edir. Bu sertifikat Avropa Birliyi və ABŞ kimi bazarlarda üzvi məhsul satmaq üçün məcburidir. O, məhsula əlavə dəyər qatır, lakin istehsal prosesində ciddi dəyişikliklər tələb edir: keçid dövrü, torpaq və su mənbələrinin yoxlanılması və illik auditlər.
Azərbaycanda üzvi kənd təsərrüfatını dəstəkləmək üçün Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi müəyyən subsidiyalar təqdim edir. Məsələn, müasir suvarma sistemlərindən istifadə edən fermerlərə daha yüksək ödənişlər edilir. Beynəlxalq akkreditə olunmuş sertifikatorların siyahısını isə AQTA və ya müvafiq beynəlxalq təşkilatlardan öyrənmək lazımdır.
- Üzvi sertifikat yalnız üzvi məhsul satmaq istəyənlər üçün məcburidir.
- Keçid dövrü və yüksək istehsal xərcləri büdcəyə təsir edə bilər.
- Sertifikat məhsulun izlənilə bilənliyini və təbii standartlara uyğunluğunu göstərir.
- Hədəf bazarın üzvi qaydalarını əvvəlcədən yoxlayın.
Azərbaycanda qeydiyyat və dövlət dəstəyi
İxrac hazırlığına başlayarkən ilk növbədə AQTA-da qida subyekti və obyektlərinin qeydiyyatını tamamlayın. 2026-cı ildən AQTİS sistemi üzərindən qeydiyyat tam elektronlaşıb: müraciətin qəbulu, daxili icraat və yekun sənədlərin təqdimatı onlayn aparılır. Bu sistem vergi və əmlak xidmətləri ilə inteqrasiya olunub, ödənişlər isə şəxsi kabinet üzərindən edilir. Qeydiyyatdan keçmiş obyektlərin reyestri afsa.gov.az saytında açıq yerləşdirilir.
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tətbiq etdiyi yeni dövlət dəstəyi mexanizmlərinə əsasən, müasir suvarmadan istifadə edən fermerlərə əkin subsidiyaları artırılıb: buğda üçün 400 AZN/ha, kartof və tərəvəz üçün 500 AZN/ha, paxlalılar üçün 500 AZN/ha. Bu subsidiyalar istehsal xərclərini azaltmağa kömək edə bilər, amma sertifikasiya xərclərini ödəmir. Buna görə də ixrac büdcənizdə sertifikatlaşdırma üçün ayrıca vəsait nəzərdə tutun.
- AQTA-da elektron qeydiyyat AQTİS vasitəsilə aparılır.
- Yeni subsidiyalar müasir suvarma sistemlərini təşviq edir.
- Sertifikat xərcləri subsidiyalarla kompensasiya olunmur.
- Qeydiyyat vəziyyətini vaxtaşırı yoxlamaq vacibdir.
Nəyi əlavə yoxlamaq lazımdır
- Beynəlxalq sertifikatların tələbləri akkreditə olunmuş orqanlardan asılı olaraq dəyişə bilər və illər üzrə yenilənir, buna görə də rəsmi mənbələrdən yoxlayın.
- Hədəf ölkələrin idxal tələbləri əlavə fitosanitar sertifikatlar və ya ölkəyə xas qaydalar tələb edə bilər, onları AQTA və müvafiq səfirliklərdən dəqiqləşdirin.
- Subsidiya şərtləri və məbləğləri dövri olaraq dəyişir, ən son rəqəmlər üçün Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin rəsmi elanlarına baxın.
Suallar və cavablar
Hansı sertifikat daha çox bazar girişi tələb edir?
Təzə məhsullar üçün GlobalG.A.P., emal edilmiş məhsullar üçün HACCP və ya BRCGS, üzvi məhsullar üçün isə üzvi sertifikat tələb olunur. Hədəf bazarın idxal qaydalarından asılı olaraq dəyişir. [1]
Azərbaycanda qida obyektlərinin qeydiyyatı necə aparılır?
Qeydiyyat AQTA-nın AQTİS sistemində tam elektronlaşıb və onlayn həyata keçirilir. Şəxsi kabinet vasitəsilə sənəd təqdim etmək və ödəniş etmək mümkündür. [2]
Subsidiyalar sertifikat xərclərini kompensasiya edirmi?
Xeyr, subsidiyalar istehsalı dəstəkləyir, amma sertifikatlaşdırma xərcləri üçün ayrıca büdcə tələb olunur. [3]
Mənbələr və yoxlama tarixi
- Rəsmi mənbə: iteca.aziteca.az · Yoxlanılıb
- Rəsmi mənbə: afsa.gov.azafsa.gov.az · Yoxlanılıb
- Rəsmi mənbə: agro.gov.azagro.gov.az · Yoxlanılıb