Qısa cavab
Bir mağaza açmaq üçün ilk növbədə fəaliyyət növünə uyğun hüquqi status seçin və VÖEN (vergi ödəyicisi identifikasiya nömrəsi) alın. Bu, demək olar ki, bütün mağazalar, o cümlədən onlayn satış üçün məcburidir. VÖEN aldıqdan sonra satacağınız məhsuldan asılı olaraq əlavə qeydiyyat və lisenziyalar tələb oluna bilər. Qida məhsulları satan mağazalar üçün Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyində (AQTA) obyektin qeydiyyatı, spirtli içki satışı üçün isə xüsusi lisenziya lazımdır. Qeydiyyat prosesləri artıq elektron platformalarda aparılır: AQTA-nın AQTİS sistemi və İqtisadiyyat Nazirliyinin "Lisenziya və icazələr" portalı vasitəsilə müraciət etmək mümkündür.
Hüquqi qurumun seçimi və VÖEN alınması
Mağaza açmaq istəyən şəxs fiziki və ya hüquqi şəxs kimi fəaliyyət göstərə bilər. Hər iki halda VÖEN almaq məcburidir. Fərdi sahibkarlıq üçün sadələşdirilmiş vergi rejimi, MMC üçün isə daha mürəkkəb hesabatlılıq tətbiq olunur. Seçim biznesin miqyasından, ortaqların sayından və satış kanallarından asılıdır. Məsələn, birdən çox mağaza açmaq istəyirsinizsə, MMC daha əlverişli ola bilər.
VÖEN almaq üçün vergi orqanına və ya ASAN xidmət mərkəzinə elektron və ya kağız formada müraciət edin. Müraciət zamanı şəxsiyyət vəsiqəsi və fəaliyyət növü barədə məlumat tələb olunur. Fəaliyyət növünü təsnifatda (OKTED) düzgün seçin; səhv seçim gələcəkdə vergi uçotu və lisenziyalaşdırma ilə bağlı problemlər yarada bilər.
- Fiziki şəxs kimi qeydiyyat üçün yaşayış yerindəki vergi orqanına müraciət edin.
- MMC yaratmaq üçün nizamnamə və təsis sənədləri hazırlayın.
- VÖEN aldıqdan sonra vergi orqanından qeydiyyat şəhadətnaməsini əldə edin.
Bina və icarə: vergi və qida təhlükəsizliyi tələbləri
Mağazanın yerləşəcəyi bina vergi orqanının məlumat bazasında qeydiyyata alınmalıdır. Bina icarəyə götürüldükdə icarə müqaviləsi və kommunal ödənişlərlə bağlı sənədlər saxlanılmalıdır. Qida məhsulları satan mağazalar üçün AQTA-nın obyekt qeydiyyatı tələb olunur. Bu qeydiyyat AQTİS portalında elektron aparılır və orada bina ilə bağlı məlumatlar (yerləşmə, sahə, sanitar vəziyyət) tələb olunur. Bina qida obyekti kimi istifadə üçün uyğun olmalı, sudan və kanalizasiyadan istifadə imkanı, havalandırma sistemi kimi tələblərə cavab verməlidir.
Əgər bina qeyri-yaşayış fondudursa, yenidən qurulma və ya təyinatının dəyişdirilməsi tələb oluna bilər. Buna görə də icarə müqaviləsi imzalamazdan əvvəl obyektin qida təhlükəsizliyi tələblərinə uyğunluğunu yoxlamaq vacibdir. Yerli bələdiyyədən və ya AQTA-dan obyektin qeydiyyata alına biləcəyini soruşmaq, icarə müqaviləsində istifadə məqsədini dəqiq qeyd etmək tövsiyə olunur.
- Bina icarəyə götürməzdən əvvəl onun qida obyekti kimi qeydiyyata alına biləcəyini yoxlayın.
- İcarə müqaviləsində binanın istifadə məqsədini (mağaza, ictimai iaşə və s.) qeyd edin.
Lisenziya və əlavə icazələr
Bəzi məhsulların satışı lisenziya və ya xüsusi icazə tələb edir. Azərbaycanda lisenziya tələb olunan fəaliyyət növlərinin siyahısı İqtisadiyyat Nazirliyinin rəsmi portalında yer alır. Məsələn, alkoqollu içkilərin pərakəndə satışı üçün xüsusi lisenziya tələb oluna bilər. Lisenziya almaq üçün müraciətlər ASAN xidmət mərkəzləri, KOB evləri və ya "Lisenziya və icazələr" portalı vasitəsilə elektron verilir. Portalda 23 növ lisenziyalı fəaliyyət üzrə elektron müraciət mümkündür.
Konkret mağazanız üçün lisenziyanın tələb olunub-olunmadığını bilmək üçün satacağınız məhsul qrupunu müəyyən edin və siyahını rəsmi mənbələrdən yoxlayın. Lisenziya üçün müraciət etməzdən əvvəl bütün tələb olunan sənədləri, o cümlədən bina icarə müqaviləsini və VÖEN sertifikatını hazırlayın. Siyahı dəyişə biləcəyi üçün mütəmadi olaraq yenilikləri izləmək vacibdir.
- Satacağınız məhsul qrupunu müəyyən edin və lisenziya tələbini "Lisenziya və icazələr" portalında araşdırın.
- Lisenziya müraciəti üçün tələb olunan sənədləri əvvəlcədən hazırlayın.
Kassa aparatı və POS terminalın seçimi
Azərbaycanda bütün mağazalar müştərilərə nağdsız ödəniş imkanı yaratmalıdır. Bunun üçün POS terminal və ya vahid elektron kassa aparatı quraşdırılmalıdır. Kassa aparatları vergi orqanına qoşulmalı və hər satış əməliyyatı mərkəzləşdirilmiş şəkildə ötürülməlidir. Kassa aparatı seçərkən xidmət göstərən şirkətin vergi orqanı ilə inteqrasiyasının olub-olmadığını yoxlayın.
POS terminal üçün bank hesabı və ya elektron pul qurumunun təklif etdiyi tarifləri müqayisə edin. Bəzi banklar satış dövriyyəsinə görə komissiya, digərləri sabit aylıq ödəniş təklif edir. Kassa aparatının texniki xidməti üçün illik müqavilə bağlanması tələb oluna bilər. Satış həcminiz azdırsa, sadələşdirilmiş kassa modeli, çoxsaylı əməliyyat üçün isə inteqrasiya olunmuş POS sistemləri daha uyğun ola bilər. Konkret modelləri vergi orqanının rəsmi siyahısından seçmək vacibdir.
- Kassa aparatının vergi orqanının tələblərinə uyğun olduğunu yoxlayın.
- POS terminal tariflərini müqayisə edin və müştəri dəstəyini nəzərə alın.
Uçot və vergi hesabatı
Mağaza fəaliyyətə başladıqdan sonra vergi uçotunun düzgün aparılması vacibdir. Gəlirlərin və xərclərin qeydiyyatı, ƏDV-nin hesablanması (lazım olduqda) və bəyannamələrin vaxtında təqdim edilməsi qanuni tələbdir. Qeydiyyatdan sonra vergi orqanı tərəfindən vergi rejimi müəyyən edilir: ümumi və ya sadələşdirilmiş. Sadələşdirilmiş rejimdə vergi dərəcəsi ümumi rejimdən fərqlənir.
Qida məhsulları satırsınızsa, AQTA-nın tələb etdiyi izləmə sisteminə uyğun sənədləşmə də aparılmalıdır. Bütün hesabatlar elektron formada vergi orqanının portalında təqdim edilə bilər. Aylıq, rüblük və illik hesabat dövrləri barədə məlumatı vergi təqvimindən əldə etmək mümkündür. Vergi dərəcələri və hesabat qaydaları dəyişə bildiyi üçün mütəmadi olaraq rəsmi mənbələri izləmək və ya vergi məsləhətçisinə müraciət etmək tövsiyə olunur.
- Bütün satışları gündəlik qeyd edin və çeklərin arxivini saxlayın.
- Vergi təqvimində göstərilən bəyannamə tarixlərini qeyd edin.
Nəyi əlavə yoxlamaq lazımdır
- Vergi dərəcələri, ƏDV həddi və hesabat tarixləri müvafiq dövlət orqanlarının rəsmi elanlarına əsasən dəyişə bilər; rəsmi vergi portalında yoxlayın.
- Lisenziya tələb olunan fəaliyyət növlərinin siyahısı İqtisadiyyat Nazirliyinin portalında yeniləndiyi üçün satış məhsulunuz üçün konkret tələbləri orada yoxlayın.
- AQTA qeydiyyatı tələbləri qida məhsulunun növündən asılı olaraq dəyişə bilər; obyektinizə uyğun tələbləri dəqiqləşdirin.
- Binaların təyinatı və icarəsi ilə bağlı yerli bələdiyyə və ya Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətindən məlumat alın, icarə müqaviləsi bağlamadan əvvəl.
- Kassa aparatı və POS terminal seçimi ilə bağlı vergi orqanının təsdiq siyahısını nəzərdən keçirin, çünki bu siyahı yeniləşə bilər.
Suallar və cavablar
Mağaza açmaq üçün mütləq VÖEN almaq lazımdırmı?
Bəli, fiziki və ya hüquqi şəxs olmağından asılı olmayaraq, ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan hər kəs VÖEN almalıdır. VÖEN olmadan vergi orqanında qeydiyyatdan keçmək və qanuni fəaliyyət göstərmək mümkün deyil. Bu, həm yerli, həm də onlayn mağaza üçün keçərlidir. [1]
Qida məhsulları satan mağaza üçün hansı xüsusi qeydiyyat tələb olunur?
Qida məhsulları satan obyektlər AQTA tərəfindən qeydiyyata alınmalıdır. Bu proses "Qida təhlükəsizliyi haqqında" qanuna əsasən, AQTİS portalında elektron şəkildə aparılır. Qeydiyyat olmadan qida satışı qanunsuzdur. Qeydiyyat zamanı bina və avadanlıqların sanitar-texniki vəziyyəti yoxlanılır. [3]
Kassa aparatı və POS terminal arasında fərq nədir?
Kassa aparatı satışın vergi orqanına ötürülməsini təmin edən avadanlıqdır, POS terminal isə bank kartı ilə ödənişi qəbul etmək üçün istifadə olunur. Müasir sistemlərdə bəzi cihazlar hər iki funksiyanı yerinə yetirir. Vergi tələblərinə uyğun olaraq, kassa aparatı mütləq istifadə edilməlidir, POS terminal isə nağdsız ödəniş üçün əlavə bir vasitədir, lakin mağazalarda nağdsız ödəniş imkanı məcburi olduğundan hər ikisi tələb olunur. [1]
Mənbələr və yoxlama tarixi
- Rəsmi mənbə: taxes.gov.aztaxes.gov.az · Yoxlanılıb
- Rəsmi mənbə: economy.gov.azeconomy.gov.az · Yoxlanılıb
- Rəsmi mənbə: afsa.gov.azafsa.gov.az · Yoxlanılıb