Azərbaycanda POS-terminal məcburiliyi və istisnalar

POS-terminal məcburiyyətinin ümumi qaydası

Azərbaycanda dövlət nağdsız ödənişləri təşviq edir və buna görə də bank kartları və ya digər ödəniş vasitələri ilə ödəniş qəbul edən bütün kommersiya obyektləri üçün POS-terminal və ya ekvivalent həll (məsələn, QR kod) quraşdırmaq ümumi tələb kimi çıxış edir. Bu tələb əsasən pərakəndə satış, iaşə və xidmət sektorlarına aiddir: mağazalar, kafelər, gözəllik salonları, təmir sexləri və s. Mərkəzi Bankın open banking və rəqəmsal ödənişlər üzrə strategiyası bu təşviqin bir hissəsidir.

Xüsusi fəaliyyət növündən asılı olaraq tələbin dəqiq tətbiqi fərqlənə bilər. Qanunvericilikdə istisnalar və xüsusi şərtlər mövcuddur. Məsələn, bəzi mikro sahibkarlıq subyektləri üçün güzəştlər tətbiq oluna bilər, ancaq bu avtomatik deyil və meyarlar yoxlanılmalıdır. Konkret halınıza uyğun tələbi müəyyən etmək üçün rəsmi aktlara və ya vergi orqanına müraciət edin.

İstinad edilən mənbələrdə (SRC040, SRC050) POS-terminal tələbinin birbaşa mətni əks olunmayıb. Bu səbəbdən dəqiq qaydalar üçün Vergi Məcəlləsinin nağdsız ödənişlərlə bağlı maddələrinə baxılmalıdır.

• Ümumi qayda: nağdsız ödəniş qəbul edən obyektlərdə POS-terminal və ya QR kod kimi ekvivalent həll olmalıdır.
• Əsasən pərakəndə satış, iaşə və xidmət obyektlərinə aiddir.
• Mikro sahibkarlıq subyektləri üçün istisnalar ola bilər, amma meyarları yoxlamaq lazımdır.
• Rəsmi aktlarda dəyişiklikləri izləmək vacibdir.

Hansı hallarda istisnalar tətbiq olunur?

Qanunvericilikdə bəzi biznes növləri üçün istisnalar ola bilər. Məsələn, gəliri müəyyən həddən aşağı olan mikro sahibkarlıq subyektləri, müvəqqəti satış məntəqələri (yarmarkalar, küçə ticarəti) və öz istehsal etdiyi kənd təsərrüfatı məhsullarını bilavasitə bazarda satan fermerlər müəyyən şərtlərlə POS-terminal quraşdırmaqdan azad ola bilərlər. Lakin bu istisnaların hər biri üçün xüsusi tələblər mövcuddur; məsələn, fermerlər öz mağazalarını açarlarsa, adi qaydalar keçərli olur.

Mikro sahibkarlıq üçün gəlir həddi və digər şərtlər Vergi Məcəlləsində müəyyən edilib. Mənbələrdə bu istisnaların dəqiq siyahısı olmadığı üçün rəsmi mənbələrdən (vergiltəhsil.gov.az və ya Vergi Məcəlləsi) yoxlamaq lazımdır. İnvestisiya təşviqi sertifikatı almış subyektlər vergi və gömrük güzəştləri əldə edirlər, lakin bu, POS-terminal tələbindən azad olma demək deyil.

• Mikro sahibkarlıq subyektləri üçün gəlir həddi və fəaliyyət növünə görə istisnalar Vergi Məcəlləsindədir.
• Müvəqqəti satış yerləri (yarmarkalar) üçün xüsusi qaydalar ola bilər.
• Fermerlər öz məhsulunu bazarda satarkən istisnaya düşə bilər, mağazada satışda isə yox.
• İnvestisiya sertifikatı POS tələbindən azad etmir.

POS-terminal quraşdırmaq üçün praktiki addımlar

POS-terminal quraşdırmaq üçün ilk növbədə fəaliyyətinizi qanuniləşdirin: vergi orqanında qeydiyyatdan keçin və vergi uçotunda olun. Sonra bank seçin - Mərkəzi Bankın lisenziyalı banklarından birinə müraciət edin. Bankdan tələb olunan sənədlər: dövlət qeydiyyatı şəhadətnaməsi, vergi uçotu sənədi, müraciət forması və obyektin mövcudluğunu təsdiq edən sənəd. Bank ərizəni qiymətləndirir, müqavilə imzalanır və terminal quraşdırılır.

Müqavilədə komissiya faizi, ödənişlərin hesablaşma müddəti və texniki xidmət şərtləri göstərilir. Bəzi banklar pulsuz terminal təklif edir, amma bunu komissiya ilə kompensasiya edə bilər. Terminal üçün internet və ya mobil şəbəkə bağlantısı lazımdır. Mərkəzi Bankın open banking təşəbbüsləri çərçivəsində kiçik bizneslər üçün QR kod və mobil tətbiq kimi alternativlər getdikcə genişlənir. Seçimdən əvvəl bankların təkliflərini müqayisə edin və Mərkəzi Bankın rəsmi səhifəsindəki yenilikləri izləyin.

• Bank seçərkən komissiya, texniki dəstək və hesablaşma müddətini müqayisə edin.
• Lazımi sənədləri əvvəlcədən hazırlayın.
• Alternativ həllər (QR kod, tətbiq) barəsində bankla məsləhətləşin.
• Mərkəzi Bankın rəsmi elanlarını izləyin.

Cərimələr və risklər: POS-terminalsız işləməyin nəticələri

POS-terminal tələbinin pozulması vergi qanunvericiliyinə görə cərimələrlə nəticələnə bilər. Cərimələrin dəqiq məbləği Vergi Məcəlləsində müəyyən edilir və pozuntunun növündən asılıdır. Bu məqalənin istifadə etdiyi rəsmi mənbələrdə (SRC040, SRC045, SRC050) cərimə məbləğləri haqqında məlumat yoxdur, ona görə də konkret rəqəmləri burada vermək mümkün deyil. Yoxlama zamanı vergi orqanı protokol tərtib edə bilər və məhkəmə qaydasında cərimə tətbiq oluna bilər.

Cərimələrdən qorunmaq üçün qanunvericiliyə əməl etmək və yenilikləri izləmək vacibdir. Vergi Məcəlləsinə, Mərkəzi Bankın aktlarına və rəsmi saytlara (cbar.az və s.) vaxtaşırı baxın. Biznesinizin xüsusi vəziyyəti üçün vergi məsləhətçisi ilə işləmək ən təhlükəsiz yoldur.

• Cərimə məbləğləri Vergi Məcəlləsindədir və dəyişə bilər.
• Vergi orqanı yoxlama zamanı ödəniş uçotunu da yoxlayır.
• Riskİ azaltmaq üçün müntəzəm olaraq qanunvericiliyi izləyin.
• Bu məqalədə cərimə məbləğləri göstərilmir; rəsmi mənbələrə müraciət edin.

Xüsusi hallar: kənd təsərrüfatı, internet satışı və mobil ticarət

Kənd təsərrüfatında çalışan fermerlər üçün dövlət dəstəyi güzəştli kreditlərlə bağlıdır. Prezidentin 5 mart 2026-cı il tarixli Fərmanı ilə birillik əkin üçün kredit faizlərinin 19 faizədək hissəsi dövlət tərəfindən ödənilir. Amma bu, POS-terminal tələbindən azad olma demək deyil. Əgər fermer məhsulunu öz mağazasında satırsa, POS-terminal qoymalıdır; bazarda birbaşa satışda isə istisna mümkündür, lakin bunu təsdiqləmək üçün yerli vergi orqanına müraciət etmək lazımdır.

İnternet mağazaları fiziki POS-terminal yox, onlayn ödəniş qəbul etməlidir (kart ödənişi, ödəniş linki və s.). Bunun üçün bankla elektron ticarət müqaviləsi bağlanmalıdır. Mobil ticarət (məsələn, çatdırılma xidmətləri) üçün mobil POS həlləri mövcuddur. Əsas prinsip odur ki, ödəniş qəbul edən hər bir kanal üçün bankla müqavilə olmalıdır. Mərkəzi Bankın open banking çərçivəsindəki inkişaflar bu sahələrə təsir edə bilər, ona görə rəsmi yenilikləri izləmək vacibdir.

• Fermerlərə kredit faizləri dövlət tərəfindən ödənilir; bu, POS tələbinə aid deyil.
• Bazarda birbaşa satış istisna ola bilər, amma mağazada satışda POS tələb olunur.
• İnternet satışı üçün onlayn ödəniş qurulması kifayətdir.
• Mobil ticarət üçün mobil POS həlləri var.