Tibbi və işsizlikdən sığorta: işəgötürənin tam xərci necə hesablanır?

İşəgötürənin ümumi xərci: əmək haqqı və məcburi haqlar

İşçini işə götürərkən onunla razılaşdırdığınız əmək haqqı (brutto) üzərindən bir sıra məcburi ödənişlər hesablanır. Bunlara məcburi dövlət sosial sığorta haqqı, işsizlikdən sığorta haqqı və icbari tibbi sığorta haqqı daxildir. Bu haqların bir hissəsi işəgötürən tərəfindən ödənilir, digər hissəsi isə işçinin maaşından tutulur. İşəgötürən üçün ümumi xərc brutto əmək haqqı ilə işəgötürənin ödədiyi haqların cəminə bərabərdir.

Bu haqların dərəcələri iqtisadi sektordan (neft-qaz və ya qeyri-neft-qaz) və əmək haqqının məbləğindən asılı olaraq fərqlənə bilər. Məsələn, qeyri-neft-qaz özəl sektorunda gəlir vergisi üzrə güzəşt mexanizmi tətbiq olunur ki, bu da işçinin vergi yükünü azaldır və xalis maaşını artırır. Lakin bu güzəşt sosial sığorta haqlarının hesablanmasına birbaşa təsir etmir; həmin haqlar ümumi qaydalarla hesablanır.

Qeyd edək ki, Vergi Məcəlləsinə və Əmək Məcəlləsinə edilən dəyişikliklər bu dərəcələri dəyişə bilər. Buna görə də hər il yanvar ayında qüvvədə olan dərəcələri rəsmi mənbələrdən yoxlamaq tövsiyə olunur.

• Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı
• İşsizlikdən sığorta haqqı
• İcbari tibbi sığorta haqqı

Qeyri-neft-qaz özəl sektorunda gəlir vergisi güzəşti

Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi elanına əsasən, qeyri-neft-qaz sektorunun özəl bölməsində fiziki şəxslərdən gəlir vergisi üzrə yeni güzəşt mexanizmi tətbiq olunacaq. Bu güzəşt işçinin gəlir vergisi yükünü azaldaraq onun xalis maaşını artırır. İşəgötürən üçün bu o deməkdir ki, işçiyə rəqabətli xalis maaş təklif etmək üçün daha az ümumi xərc tələb oluna bilər.

Güzəşt mexanizminin spesifik şərtləri (əmək haqqı həddi, müddət və s.) hələlik rəsmi mənbələrdə tam açıqlanmayıb. Buna görə də işəgötürənlər bu güzəşti tətbiq etməzdən əvvəl vergi məsləhətçisi ilə məsləhətləşməli və ya Dövlət Vergi Xidmətinə müraciət etməlidir. Rəsmi internet saytı taxes.gov.az bu mövzuda yenilikləri izləmək üçün etibarlı mənbədir.

• Güzəşt yalnız qeyri-neft-qaz özəl sektoruna aiddir.
• Gəlir vergisi dərəcəsi əmək haqqının məbləğindən asılıdır.
• Yanvar ayında yenilənən rəsmi məlumatları izləyin.

Məcburi tibbi sığorta haqqı: işəgötürənin payı

İcbari tibbi sığorta haqqı işçinin əmək haqqından faizlə hesablanır və həm işəgötürən, həm də işçi tərəfindən ödənilir. İşəgötürənin ödədiyi hissə ümumi əmək haqqı fonduna əlavə xərc kimi əlavə olunur. Konkret faiz dərəcələri qanunvericiliklə tənzimlənir və zamanla dəyişə bilər.

Məsələn, əgər işçinin aylıq əmək haqqı 1500 manatdırsa və işəgötürənin tibbi sığorta faizi 2% olarsa, işəgötürən aylıq 30 manat tibbi sığorta haqqı ödəyir. Lakin bu faiz rəsmi mənbələrdə təsdiqlənməyib, yalnız metodikanı göstərmək üçün verilir. Dəqiq rəqəmlər üçün Vergi Məcəlləsinin aktual redaksiyasına baxın.

Qeyd edək ki, tibbi sığorta haqqının hesablanmasında bəzi kateqoriyalar üçün fərqli qaydalar ola bilər. Məsələn, əcnəbi işçilər və ya müəyyən müqavilə növləri üzrə çalışanlar üçün istisnalar nəzərdə tutula bilər. Bu səbəbdən hər bir konkret hal üçün qanunvericiliyi və rəsmi təlimatları yoxlamaq vacibdir.

• İşəgötürənin tibbi sığorta haqqı əmək haqqından faizlə hesablanır.
• Dərəcələr sektora və işçi kateqoriyasına görə dəyişə bilər.
• Mühasibinizlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.

İşsizlikdən sığorta haqqı: kim ödəyir?

İşsizlikdən sığorta haqqı da əmək haqqının müəyyən faizi kimi hesablanır və həm işəgötürən, həm də işçi tərəfindən ödənilir. Bu haqq işçinin işsiz qaldığı dövrdə ona müvəqqəti maddi dəstək verilməsi məqsədi daşıyır. İşəgötürənin ödədiyi hissə onun ümumi əmək haqqı xərclərinə əlavə olunur.

Konkret faizlər qanunla müəyyən edilir və hər il dəyişə bilər. Rəsmi mənbələrdə işsizlikdən sığorta üzrə işəgötürənin payına dair dəqiq rəqəm təqdim edilməyib. Bu səbəbdən işəgötürənlər Vergi Məcəlləsinin və ya müvafiq qanunun cari redaksiyasına müraciət etməlidir.

Ümumi xərc modeli qurarkən işsizlikdən sığorta haqqını da digər məcburi ödənişlərlə birlikdə nəzərə almalısınız. Bu, büdcə proqnozlarınızın dəqiqliyini artıracaq.

• İşsizlikdən sığorta haqqı işəgötürən və işçi arasında bölünür.
• Dərəcələr qanunvericiliklə tənzimlənir.
• Hesablamalarda işsizlikdən sığorta hissəsini ayrıca izləyin.

Tam xərc hesablaması üçün addım-addım təlimat

Bir işçinin işəgötürənə olan tam dəyərini hesablamaq üçün əvvəlcə işçi ilə razılaşdığınız aylıq əmək haqqını (brutto) müəyyən edin. Sonra həmin məbləğə işəgötürənin ödədiyi bütün məcburi sığorta haqlarının faizlərini əlavə edin. Nəticə işəgötürənin aylıq ümumi xərci olacaq.

Məsələn, əgər brutto əmək haqqı 2000 manatdırsa və işəgötürənin ödədiyi sosial sığorta, tibbi və işsizlikdən sığorta haqlarının cəmi 15% təşkil edirsə, işəgötürənin ümumi aylıq xərci 2300 manat olur. Lakin bu faizlər nümunə üçündür və real dərəcələr fərqli ola bilər. Dəqiq rəqəmlər üçün qüvvədə olan qanunvericiliyi rəsmi mənbələrdən yoxlayın.

Belə bir hesablama cədvəlini hazırlayarkən bütün faiz dərəcələrini ayrı-ayrılıqda göstərmək və hər il yeniləmək vacibdir. Mühasibiniz və ya vergi məsləhətçiniz bu hesablamaların düzgünlüyünü təmin etməkdə sizə kömək edə bilər.

• Brutto əmək haqqını müəyyən edin.
• İşəgötürənin sığorta haqqı faizlərini əlavə edin.
• Mühasib və ya vergi məsləhətçisi ilə yoxlayın.