Qadın sahibkarlığına dövlət dəstəyi: təlimlər, güzəştlər və bazara çıxış

Investisiya təşviqi sertifikatı: qadın sahibkarlarına vergi və gömrük güzəştləri

Investisiya təşviqi mexanizmi ölkədə investisiya fəallığını artırmaq və yerli istehsalı genişləndirmək məqsədi daşıyır. İqtisadiyyat Nazirliyinin verdiyi bu sertifikat, 7 il müddətinə torpaq və əmlak vergisindən azadolma, idxal olunan maşın, texnoloji avadanlıq və qurğular üçün gömrük rüsumu və ƏDV-dən azadolma, həmçinin mənfəət və ya gəlir vergisində 50% endirim kimi üstünlüklər təqdim edir. Bu mexanizm hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar üçün nəzərdə tutulub və qadın sahibkarlar da bu imkandan bərabər şəkildə yararlana bilərlər.

Sertifikat almaq üçün layihənin strateji sahələrdən birinə aid olması tələb olunur. Bu sahələrə yerli xammal mənbələrinə əsaslanan istehsal layihələri (məsələn, metal filizləri, alüminium, neft, qaz, kimyəvi maddələr, tikinti materialları, pambıq və ipəkqurdu), bərpa olunan enerji mənbələrindən enerji istehsalı, tullantıların idarə edilməsi və təkrar emalı layihələri, dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması layihələri, özəl sənaye zonalarının yaradılması və sənaye zonalarının rezidentləri tərəfindən həyata keçirilən istehsal layihələri, 2023-cü il yanvarın 1-dən sonra investisiya müsabiqələri vasitəsilə özəlləşdirilmiş qeyri-neft-qaz sənaye müəssisələrinin istehsal layihələri, idxalı əvəzləyən və ya qeyri-neft sektorunun ixrac potensialını artıran “Azərbaycanda ilk” layihələr, dərman və əczaçılıq məhsullarının istehsalı (qablaşdırma istisna olmaqla), dəmir yolu vaqonlarının təmiri və ehtiyat hissələrinin istehsalı, müdafiə məhsullarının istehsalı ilə bağlı layihələr daxildir. Minimum investisiya həddi də müəyyən edilib və layihənin həmin tələbi qarşılaması vacibdir.

Qadın sahibkarlar, xüsusilə emal sənayesi, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı, tullantıların idarə olunması və ya bərpa olunan enerji sahəsində fəaliyyət göstərirlərsə, bu sertifikatdan əhəmiyyətli dərəcədə faydalana bilərlər. Müraciət üçün İqtisadiyyat Nazirliyinin rəsmi saytında nümunə ərizələr və təlimatlar mövcuddur. Qeyd etmək lazımdır ki, sertifikatların verilməsi müddəti 2029-cu il yanvarın 1-dək uzadılıb, lakin bu tarixdən sonra da qaydaların dəyişib-dəyişməyəcəyini rəsmi mənbələrdən yoxlamaq tövsiyə olunur.

• Sertifikat 7 il müddətinə verilir və torpaq, əmlak vergisi, gömrük rüsumu, ƏDV və mənfəət vergisi güzəştlərini əhatə edir.
• Layihə strateji sahələrdən birinə aid olmalı və minimum investisiya həddini qarşılamalıdır.
• Müraciət İqtisadiyyat Nazirliyinə edilir, rəsmi saytda nümunə sənədlər var.

Aqrar sahədə qadın fermerlər üçün kredit faiz subsidiyası

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi 2026-cı ilin iyun ayından birillik əkin aparan fermerlər üçün yeni dəstək mexanizmi tətbiq edir. Bu çərçivədə banklar və qeyri-bank kredit təşkilatları tərəfindən verilən əkin məqsədli kreditlərin illik faiz dərəcəsinin 19 faizədək hissəsi dövlət büdcəsi hesabına Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi (AKİA) tərəfindən qarşılanır. Fermerlər kredit müddətinin sonunda yalnız əsas məbləği qaytarırlar, faizləri isə dövlət ödəyir.

Subsidiya buğda, arpa, çovdar, qarabaşaq, noxud, lobya, mərcimək, çəltik, qarğıdalı, darı, sorqo kimi dənli və dənli-paxlalı bitkilər, həmçinin günəbaxan, kartof, tərəvəz, bostan bitkiləri və texniki bitkilər (pambıq, şəkər çuğunduru, tütün, soya) əkən fermerlərə şamil edilir. Kreditlər mineral gübrələrin, biohumusun, sertifikatlı toxumların, pestisidlərin alınması və aqrotexniki xidmətlərdən istifadə məqsədilə götürülə bilər, müddəti isə 1 ili keçməməlidir.

Qadın fermerlər bu imkandan yararlanmaq üçün bilavasitə banklara və ya qeyri-bank kredit təşkilatlarına müraciət edə bilərlər. Əkin mövsümünün əvvəlində maliyyəyə ehtiyac yarandığından, subsidiyanın vaxtında çatdırılması üçün Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sistemində (EKTİS) bəyannamə dövrünün başa çatması və yoxlama prosesinin yekunlaşması gözlənilir. Bu səbəbdən müraciət etməzdən əvvəl cari tələbləri və prosedurları dəqiqləşdirmək vacibdir.

• Subsidiya illik faizin 19 faizədək hissəsini əhatə edir və dövlət tərəfindən ödənilir.
• Yalnız birillik əkin bitkiləri üzrə kreditlərə şamil edilir; müddət 1 ili keçə bilməz.
• Müraciət banklar və qeyri-bank kredit təşkilatları vasitəsilə edilir.

Maliyyə xidmətlərində innovasiya: açıq bankçılığın qadın sahibkarlara təqdim etdiyi imkanlar

Açıq bankçılıq (open banking) maliyyə məlumatlarının təhlükəsiz şəkildə müştərinin razılığı ilə üçüncü tərəf provayderlərlə paylaşılmasını təmin edən sistemdir. Azərbaycan Mərkəzi Bankının təşəbbüsü ilə ölkənin maliyyə bazarında bu sistemin tətbiqinə başlanılıb. Bu, qadın sahibkarların maliyyə resurslarını daha səmərəli idarə etməsinə şərait yaradır: birdən çox bank hesabını vahid platformada izləmək, kredit təkliflərini müqayisə etmək, ödəniş proseslərini avtomatlaşdırmaq və maliyyə axınlarını daha şəffaf görmək mümkün olur.

Kiçik bizneslər üçün bu imkan xüsusilə dəyərlidir, çünki maliyyə intizamını gücləndirməyə və bank xidmətlərindən daha aşağı xərclə istifadə etməyə kömək edir. Qadın sahibkarlar açıq bankçılıq vasitəsilə öz bank hesabları, kredit tarixçələri və ödəniş əməliyyatları barədə məlumatları müxtəlif maliyyə tətbiqləri ilə paylaşaraq daha əlverişli şərtlərlə maliyyə mənbələrinə çıxış əldə edə bilərlər.

Qeyd etmək lazımdır ki, açıq bankçılıq hələ tam tətbiq olunmayıb və bütün banklar bu sistemə qoşulmayıb. Ona görə də qadın sahibkarlar öz banklarının açıq bankçılıq xidmətləri təqdim edib-etmədiyini öyrənməli və mövcud tətbiqlərin istifadə qaydaları ilə tanış olmalıdırlar. Həmçinin, bu sahədə hüquqi bazanın inkişaf etdiyini nəzərə alaraq, ən son tənzimləmələri Mərkəzi Bankın rəsmi saytından izləmək faydalıdır.

• Açıq bankçılıq maliyyə məlumatlarının təhlükəsiz mübadiləsini təmin edir.
• Birdən çox bank hesabını vahid platformada idarə etməyə imkan verir.
• Kredit təkliflərinin müqayisəsi və ödənişlərin avtomatlaşdırılması kimi imkanlar yaradır.

Bazara çıxış üçün praktik addımlar və müraciət prosesi

Qadın sahibkarların bizneslərini qurub bazara çıxması üçün ilk növbədə biznes ideyasını yoxlamaq, hədəf bazarı təhlil etmək və rəqabət mühitini öyrənmək lazımdır. Bunun üçün dövlət qeydiyyatı, vergi uçotu və müvafiq lisenziyaların alınması kimi əsas hüquqi prosedurları yerinə yetirmək tələb olunur. Qadın sahibkarlar öz fəaliyyət sahələrinə uyğun olaraq investisiya təşviqi sertifikatı və ya aqrar subsidiyalar kimi dəstək mexanizmlərindən hansının onlara uyğun olduğunu müəyyən etməlidirlər.

Dövlət dəstəyindən yararlanmaq üçün sənədləri hazırlamaq və müvafiq qurumlara müraciət etmək lazımdır. Məsələn, investisiya təşviqi üçün İqtisadiyyat Nazirliyinin saytında ərizə nümunələri və təlimatlar var; aqrar subsidiyalar üçün isə banklara və ya qeyri-bank kredit təşkilatlarına müraciət olunur. Müraciət prosesində sənədlərin tam və düzgün olmasına diqqət yetirmək vacibdir, çünki bu, prosesin sürətini artırır.

Maliyyə mənbələrini araşdırarkən qadın sahibkarlar yalnız dövlət proqramlarına deyil, həm də kommersiya bankları, qeyri-bank kredit təşkilatları və beynəlxalq donor təşkilatlarının təkliflərinə nəzər sala bilərlər. Açıq bankçılıq kimi yeni texnologiyalar maliyyə idarəçiliyini asanlaşdırsa da, onların tam tətbiqi ilə bağlı banklardan dəqiq məlumat almaq lazımdır. Nəhayət, hər bir biznesin spesifik xüsusiyyətləri nəzərə alınmalı və dəstək alətləri fərdi strategiyaya uyğun seçilməlidir.

• Biznes ideyasını yoxlayın və bazar tədqiqatı aparın.
• Dövlət qeydiyyatı və vergi uçotu prosedurlarını tamamlayın.
• Müvafiq dəstək proqramının sənədlərini hazırlayın.
• Müraciət üçün düzgün qurum və ya bankı seçin.

Nələrə diqqət etməli: məhdudiyyətlər və məlumat mənbələri

Dəstək mexanizmlərindən istifadə edərkən qadın sahibkarlar proqramların şərtlərini və məhdudiyyətlərini dəqiq başa düşməlidirlər. Məsələn, investisiya təşviqi sertifikatı yalnız strateji sahələrdəki layihələrə verilir; bütün biznes növləri bu tələbə uyğun olmaya bilər. Eynilə, aqrar subsidiyalar yalnız birillik əkin bitkiləri ilə məşğul olan fermerlər üçün keçərlidir və çoxillik bitkilər, heyvandarlıq və ya digər kənd təsərrüfatı sahələrini əhatə etmir.

Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, qanunvericilik və proqram şərtləri zamanla dəyişə bilər. Bu səbəbdən müraciət etməzdən əvvəl rəsmi dövlət orqanlarının (İqtisadiyyat Nazirliyi, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Mərkəzi Bank) saytlarındakı ən son elanlara və normativ sənədlərə istinad etmək vacibdir. Orada dəqiq tələblər, müraciət qaydaları və yeniliklər barədə məlumat almaq mümkündür.

• Investisiya təşviqi sertifikatı yalnız strateji sektorlarda verilir.
• Aqrar subsidiya yalnız birillik əkin bitkiləri üçün nəzərdə tutulub.
• Qanunvericilik və tarixlər dəyişə bilər; rəsmi mənbələrdən yoxlayın.
• Bütün banklar açıq bankçılıq xidməti göstərmir; bankınızla dəqiqləşdirin.