Qısa cavab
İdxalın real dəyəri malın faktura qiymətindən çoxdur: çatdırılma, gömrük rüsumu, ƏDV və anbar xərclərini əlavə etməlisiniz. Bu məqalədə hər bir xərc komponentini addım-addım izah edirik və rəsmi elektron xidmətlərdən necə istifadə edəcəyinizi göstəririk.
İdxal kalkulyasiyasına nə daxildir?
İdxal kalkulyasiyası beş əsas hissədən ibarətdir: malın qiyməti, beynəlxalq daşınma və sığorta, gömrük rüsumu, əlavə dəyər vergisi (ƏDV) və anbar/logistika xərcləri. Malın qiyməti satıcı ilə razılaşdığınız məbləğdir və faktura (invoice) ilə təsdiqlənir. Daşınma xərcləri yükün mənşə ölkəsindən Azərbaycana gətirilməsi üçün ödənilən nəqliyyat və sığorta xərclərini əhatə edir.
Gömrük rüsumu və ƏDV dövlət tərəfindən müəyyən edilən məcburi ödənişlərdir və malın növündən, gömrük dəyərindən asılıdır. Anbar xərcləri isə gömrük anbarında saxlanma, yükləmə-boşaltma və daxili daşınma kimi əməliyyatları əhatə edir. Bu komponentlərin hər birini ayrıca nəzərdən keçirək.
- Malın faktura qiyməti
- Beynəlxalq daşınma və sığorta
- Gömrük rüsumu
- ƏDV və digər vergilər
- Anbar və daxili logistika
Malın qiyməti və çatdırılma şərtləri
Malın qiymətini müəyyən edərkən İncoterms şərtlərinə diqqət yetirmək vacibdir. Məsələn, EXW (Ex Works) şərtində satıcı malı öz anbarında təhvil verir və bütün daşınma xərcləri alıcının üzərinə düşür. FOB (Free On Board) şərtində isə mal gəmiyə yüklənənədək xərclər satıcıya, sonrakı xərclər alıcıya aiddir. Bu şərtlər malın qiymətinə birbaşa təsir edir və kalkulyasiyada nəzərə alınmalıdır.
Çatdırılma xərcləri yükün çəkisi, həcmi və marşrutundan asılı olaraq dəyişir. Dəniz daşıması ümumiyyətlə daha ucuzdur, lakin daha uzun çəkir. Hava daşıması sürətlidir, lakin bahadır. Quru nəqliyyatı isə qonşu ölkələrdən idxal üçün əlverişli ola bilər. Daşınma şirkəti seçərkən təkcə qiyməti deyil, həm də tranzit müddətini və sığorta variantlarını müqayisə edin.
Mənbələr və yoxlama tarixi: [1]Gömrük rüsumu və ƏDV hesablanması
Gömrük rüsumu malın gömrük dəyərinə (malın qiyməti + daşınma + sığorta) əsasən hesablanır. Hər mal növü üçün müxtəlif rüsum dərəcələri tətbiq olunur. Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin saytında elektron xidmətlər vasitəsilə mal kodları üzrə rüsum dərəcələrini yoxlamaq mümkündür. Xüsusilə, 'Əmtəə nomenklaturası və müvafiq gömrük ödənişləri haqqında məlumat' elektron xidməti bu məlumatı təqdim edir.
ƏDV idxalda 18% dərəcəsi ilə tutulur, lakin bəzi mallar üçün güzəştlər ola bilər. ƏDV-nin hesablanması üçün malın gömrük dəyərinə gömrük rüsumu əlavə edilir, sonra bu məbləğə 18% tətbiq olunur. Misal üçün, gömrük dəyəri 1000 AZN və gömrük rüsumu 10% olarsa, rüsum 100 AZN, ƏDV üçün vergi bazası 1100 AZN, ƏDV isə 198 AZN olacaq. Ümumi idxal vergisi 298 AZN təşkil edəcək. Gömrük bəyannaməsi elektron qaydada verilir. Dövlət Gömrük Komitəsinin təqdim etdiyi 'Gömrük-Biznes anket sorğusu' və 'Elektron gömrük bəyannaməsi' kimi xidmətlər vasitəsilə prosesi izləmək mümkündür. Bu xidmətlərdən istifadə etmək üçün gömrük orqanında qeydiyyatdan keçmək və müvafiq sənədləri hazırlamaq lazımdır.
- Gömrük dəyəri = mal qiyməti + daşınma + sığorta
- Gömrük rüsumu = gömrük dəyəri × rüsum dərəcəsi
- ƏDV bazası = gömrük dəyəri + gömrük rüsumu
- ƏDV = ƏDV bazası × 18% (standart dərəcə)
Anbar və logistika xərcləri
Mal gömrükdən keçirildikdən sonra anbar xərcləri yaranır. Bunlara müvəqqəti saxlama məntəqələrindəki gündəlik saxlama haqları, yükləmə-boşaltma əməliyyatları və daxili daşınma daxildir. Bu xərclər malın növündən və saxlanma müddətindən asılı olaraq dəyişir. Gömrük Komitəsinin 'Müvəqqəti saxlama yerləri' bölməsində bu xidmətlərin siyahısı və qiymətləri ilə tanış olmaq mümkündür.
Əgər məhsulu birbaşa satış üçün nəzərdə tutursunuzsa, anbar xərclərini satış qiymətinə daxil etməyi unutmayın. Həmçinin, malın gömrük anbarında saxlanması üçün müəyyən müddət limitləri var; bu müddəti aşmaq əlavə xərclər yarada bilər. Buna görə də, idxal prosesini əvvəlcədən planlaşdıraraq anbar müddətini minimuma endirmək faydalıdır.
- Müvəqqəti saxlama haqqı
- Yükləmə-boşaltma xidmətləri
- Daxili daşınma və çatdırılma
- Sığorta xərcləri
Hesablama nümunəsi
Tutaq ki, Çindən 5000 AZN dəyərində elektron məhsul idxal edirsiniz. Daşınma və sığorta xərcləri 500 AZN, gömrük rüsumu dərəcəsi 5%, ƏDV isə 18% təşkil edir. Bu halda gömrük dəyəri 5500 AZN olacaq (5000 + 500). Gömrük rüsumu 275 AZN (5500 × 5%), ƏDV bazası isə 5775 AZN (5500 + 275). ƏDV isə 1039.5 AZN (5775 × 18%) olacaq. Ümumi idxal vergisi 1314.5 AZN, malın ümumi dəyəri isə 6814.5 AZN (5500 + 1314.5) təşkil edəcək.
Bu nümunəyə anbar xərclərini də əlavə etmək lazımdır. Məsələn, anbar və daxili daşınma 200 AZN olarsa, ümumi məsrəf 7014.5 AZN olacaq. Bu rəqəm sizin faktiki maya dəyərinizi göstərir və satış qiymətini təyin edərkən bu rəqəmi nəzərə almalısınız. Unutmayın ki, bu sadəcə bir nümunədir. Real hesablamalar üçün Dövlət Gömrük Komitəsinin rəsmi elektron kalkulyatorlarından və ya ekspertlərdən istifadə etmək tövsiyə olunur.
- Gömrük dəyəri: 5000 + 500 = 5500 AZN
- Rüsum: 5500 × 5% = 275 AZN
- ƏDV: (5500 + 275) × 18% = 1039.5 AZN
- Ümumi idxal xərci: 5500 + 275 + 1039.5 + 200 = 7014.5 AZN
Nəyi əlavə yoxlamaq lazımdır
- Gömrük rüsumu dərəcələri və ƏDV güzəştləri vaxtaşırı dəyişə bilər, ona görə də rəsmi mənbələrdən yoxlayın.
- Bu məqalədəki hesablama nümunəsi təxminidir və real idxal üçün rəsmi kalkulyatorlardan istifadə edin.
- Hüquqi məsələlər üçün mütləq ixtisaslaşmış məsləhətçiyə müraciət edin.
Suallar və cavablar
İdxal zamanı ƏDV-ni necə geri qaytarmaq olar?
ƏDV geri qaytarılması qaydaları Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Adətən, idxal zamanı ödənilmiş ƏDV, vergi ödəyicisi ƏDV qeydiyyatındadırsa, çıxıla bilər. Dəqiq şərtlər üçün Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi saytında mövcud olan normativ sənədlərə və vergi məsləhətçisinə müraciət edin. [2]
Gömrük dəyərini necə müəyyənləşdirirəm?
Gömrük dəyəri əsasən əməliyyat dəyərinə əsaslanır, yəni mal üçün ödənilən faktura qiyməti üstəgəl daşınma və sığorta xərcləri. Bu barədə ətraflı məlumatı Dövlət Gömrük Komitəsinin saytındakı elektron xidmətlərdə tapa bilərsiniz. [1]
İdxal üçün hansı sənədlər tələb olunur?
Əsas sənədlərə faktura, yükləmə sənədi (bill of lading), mənşə sertifikatı, gömrük bəyannaməsi və digər icazələr daxildir. Dəqiq siyahı malın növündən asılıdır. Gömrük Komitəsinin saytında gömrük bəyannaməsi üçün tələb olunan sənədlərin siyahısı verilmişdir. [1]
Mənbələr və yoxlama tarixi
- Rəsmi mənbə: customs.gov.azcustoms.gov.az · Yoxlanılıb
- Rəsmi mənbə: taxes.gov.aztaxes.gov.az · Yoxlanılıb